Prawidła do butów – jak dobrać rozmiar i materiał

Jak dobrać rozmiar prawideł do butów?

Najważniejsza zasada brzmi: nie zakładaj, że prawidło musi mieć dokładnie taki sam numer jak but albo zawsze numer mniejszy.

Instrukcje producentów różnią się między sobą. Loake zaleca przy połówkowych rozmiarach wybór najbliższego mniejszego pełnego rozmiaru. Crockett & Jones uwzględnia natomiast nie tylko długość, lecz także tęgość buta: dla niektórych szerokich modeli zaleca nawet większy rozmiar prawidła. Saphir również wskazuje, że prawidło powinno być nieco mniejsze od buta.

Dlatego kolejność powinna wyglądać tak:

1. Sprawdź rozmiar buta oraz jego tęgość, jeśli producent ją podaje.
2. Odszukaj tabelę rozmiarową konkretnego modelu prawideł.
3. Włóż prawidło do buta bez używania dużej siły.
4. Sprawdź, czy nosek i boczne części cholewki są podparte.
5. Oceń, czy zapiętek nie jest mocno wypychany do tyłu.
6. Jeśli musisz mocno dociskać sprężynę, aby prawidło w ogóle weszło, prawdopodobnie jest zbyt duże.

Numer na opakowaniu to więc tylko punkt wyjścia. Liczy się to, jak prawidło zachowuje się wewnątrz konkretnego modelu obuwia.

Jak powinno leżeć dobrze dobrane prawidło?

Po włożeniu prawidła cholewka powinna odzyskać uporządkowany kształt, jednak nie powinna wyglądać tak, jakby była naciągnięta do granic możliwości.

Dobrze dobrane prawidło:

• wypełnia przednią część buta;
• lekko napina skórę w miejscach naturalnych zagięć;
• stabilizuje piętę;
• nie zmienia kształtu noska;
• nie rozciąga widocznie boków;
• daje się wkładać i wyjmować bez siłowania się z butem.

Prawidło nie jest rozpierakiem do obuwia. Saphir wyraźnie rozdziela prawidła służące do utrzymywania kształtu od produktów przeznaczonych do rozciągania butów.

Jeżeli po kilku godzinach z prawidłem cholewka jest wyraźnie wypchnięta, szwy pozostają mocno napięte albo zmienia się linia zapiętka, nie należy liczyć na to, że „tak właśnie ma być”. Lepszy będzie mniejszy lub inaczej zbudowany model.

Cedrowe, bukowe czy plastikowe – jaki materiał wybrać?

Materiał ma znaczenie przede wszystkim dla pochłaniania wilgoci, masy, trwałości oraz ceny.

Prawidła cedrowe

To najczęściej polecany wariant do dobrych skórzanych butów. Nieobrobione lub lekko wykończone drewno cedrowe może przejmować część wilgoci z wnętrza obuwia, a jednocześnie dobrze podtrzymuje kształt cholewki.

Saphir opisuje swoje prawidła z naturalnego cedru właśnie jako rozwiązanie pomagające utrzymać kształt, ograniczać zagniecenia oraz absorbować wilgoć. Podobne zastosowanie drewnianych prawideł podaje Crockett & Jones.

Cedrowe prawidła mają więc najwięcej sensu w:

• oksfordach;
• derbach;
• monkach;
• loafersach;
• skórzanych sztybletach;
• dobrej jakości skórzanych sneakersach.

Ich wadą jest głównie wyższa cena oraz większa masa w porównaniu z lekkimi modelami podróżnymi.

Prawidła z innych gatunków drewna

Bukowe i inne drewniane prawidła również dobrze sprawdzają się jako mechaniczne podparcie cholewki. Przy zakupie ważniejsza od samej nazwy gatunku drewna może być jednak konstrukcja.

Pełny, anatomicznie wyprofilowany przód będzie zazwyczaj lepiej podtrzymywał but niż mały drewniany nosek połączony z piętą cienką sprężyną.

Jeżeli więc wybór dotyczy prostego prawidła „cedrowego” oraz lepiej wyprofilowanego modelu z innego drewna, nie zawsze warto kierować się wyłącznie gatunkiem drewna.

Prawidła plastikowe

Ich największą zaletą jest niska masa. Dlatego dobrze sprawdzają się w podróży i w sytuacji, gdy zależy Ci przede wszystkim na utrzymaniu podstawowego kształtu buta w walizce.

Tworzywo nie oferuje jednak właściwości typowych dla surowego drewna związanych z przejmowaniem wilgoci. Z tego powodu do regularnego przechowywania dobrej jakości skórzanego obuwia rozsądniejszym wyborem są zwykle prawidła drewniane.

Jaka konstrukcja prawideł jest najlepsza?

Dwa prawidła wykonane z tego samego drewna mogą działać zupełnie inaczej. Duże znaczenie ma budowa przedniej części oraz sposób regulacji.

Pełny przód z regulacją szerokości

To najbardziej uniwersalne rozwiązanie do klasycznego męskiego obuwia.

Przednia część przypomina kształtem stopę, a dzielony nosek może lekko rozszerzyć się na boki. Dzięki temu prawidło podtrzymuje większą powierzchnię cholewki. Saphir stosuje między innymi konstrukcję z bocznym rozcięciem, które poprawia dopasowanie do wnętrza obuwia.

Prawidła dopasowane do konkretnego kopyta

To rozwiązanie spotykane przy droższym obuwiu.

Producent może zaprojektować prawidło bezpośrednio pod określone kopyto, na którym powstaje but. Crockett & Jones oferuje takie modele przeznaczone do konkretnych kopyt stosowanych w swojej kolekcji.

Takie prawidło zwykle najlepiej odwzorowuje wnętrze buta, jednak jest mniej uniwersalne i znacznie droższe.

Proste prawidła sprężynowe

Najtańsze konstrukcje mają niewielką część przednią i długą sprężynę zakończoną elementem opierającym się o piętę.

Mogą pomóc zachować podstawową formę noska, ale nie podpierają cholewki tak równomiernie jak pełne prawidło. Warto też uważać, aby mocna sprężyna nie wywierała niepotrzebnego nacisku na zapiętek.

Jakie prawidła wybrać do konkretnych butów?

Rodzaj obuwia	Najpraktyczniejszy wybór	Na co uważać
Skórzane oksfordy i derby	pełne prawidła drewniane	dopasowanie noska i tęgości
Loafersy i mokasyny	lekkie drewniane prawidło o właściwym profilu	zbyt mocny nacisk na piętę
Sztyblety	drewniane prawidło do części stopowej	nie próbować nim rozpierać cholewy
Buty chukka	pełne drewniane prawidła	prawidło nie musi wypełniać wysokiej części cholewki
Zamszowe półbuty	drewniane prawidła	wkładać bez rozciągania delikatnej cholewki
Sneakersy	lekkie drewno albo tworzywo	dopasować do konstrukcji noska
Obuwie podróżne	plastikowe lub lekkie prawidła	mniejsza funkcjonalność niż drewna
Kozaki i wysokie buty	osobne rozwiązanie do stopy i cholewy	nie mylić prawidła do cholewy z prawidłem do części stopowej

Kiedy wkładać prawidła do butów?

Najwięcej sensu mają po zdjęciu obuwia, kiedy cholewka jest jeszcze ułożona po całym dniu chodzenia.

Crockett & Jones podkreśla, że drewniane prawidła pomagają stopniowo osuszać wnętrze i podtrzymywać cholewkę podczas wysychania. Producent wskazuje również na ograniczanie pogłębiania się zagięć.

Prawidła można pozostawić w butach do kolejnego założenia. Nie trzeba wyjmować ich po określonej liczbie godzin.

Przy bardzo przemoczonych butach sytuacja jest trochę inna. Najpierw należy usunąć nadmiar wody i pozwolić obuwiu schnąć bez agresywnego podgrzewania. Dopiero później dobrze dopasowane prawidła mogą pomóc utrzymać kształt.

Nie należy natomiast stawiać mokrych skórzanych butów na kaloryferze. Na styluwa.pl temat suszenia przemoczonych butów został szerzej opisany w osobnym poradniku.

Czy prawidła usuną zagięcia na skórze?

Nie należy oczekiwać całkowitego wygładzenia używanych butów.

Naturalna skóra zgina się podczas chodzenia i powstawanie linii w przedniej części cholewki jest normalnym skutkiem użytkowania. Prawidła pomagają podtrzymać skórę między kolejnymi założeniami i ograniczyć pogłębianie się zagięć, ale nie cofają wszystkich istniejących śladów użytkowania.

Allen Edmonds wskazuje, że podparcie oryginalnego kształtu buta pomaga ograniczać powstawanie głębszych zagięć i pęknięć powierzchni skóry.

Nie oznacza to również, że mocniejsze prawidło da lepszy efekt. Zbyt duże może zacząć zmieniać pierwotny kształt buta zamiast go zachowywać.

Najprostszy wybór dla większości męskich butów

Jeżeli nie chcesz analizować kilkunastu modeli, rozsądny zestaw kryteriów jest prosty.

Do dobrej jakości skórzanych półbutów wybierz:

• drewniane prawidła;
• pełną przednią część;
• regulację długości;
• możliwość dopasowania szerokości;
• rozmiar dobrany według tabeli producenta;
• profil możliwie zbliżony do kształtu buta.

Cedr będzie bardzo dobrym materiałem, ale nie warto kupować źle dopasowanego prawidła tylko dlatego, że wykonano je właśnie z cedru.

Najważniejsze pozostaje dopasowanie. Prawidło powinno podtrzymywać but, a nie go rozciągać. Jeżeli po włożeniu cholewka zachowuje naturalny kształt i jest jedynie lekko napięta, rozmiar najprawdopodobniej został dobrany prawidłowo.

Źródła

• Saphir Beauté du Cuir – materiały dotyczące cedrowych prawideł do butów.
• Crockett & Jones – „Shoe Trees” oraz materiały dotyczące pielęgnacji obuwia.
• Loake Shoemakers – „Cedar Shoe Tree” i informacje dotyczące doboru rozmiaru.
• Wojas – materiały dotyczące prawideł i pielęgnacji obuwia.
• Saphir / Patine – polskie informacje dotyczące doboru prawideł cedrowych.